İçməli sudakı görünməyən maddə uşaqlarda ürək problemləri ilə əlaqəli ola bilər

Milyonlarla uşağın məlumatlarını əhatə edən araşdırma içməli suda təbii şəkildə mövcud olan litiumla nadir ürək ritmi pozuntusu arasında mümkün əlaqəni üzə çıxarıb. Lakin litiumun bu xəstəliyin yaranmasına səbəb olub-olmadığı hələ məlum deyil.

Ürəyin təhlükəli dərəcədə sürətli döyünməsi hələ ana bətnində inkişaf zamanı yaranan əlavə əzələ lifindən qaynaqlana bilər. Bu lif ürəkdə anormal elektrik əlaqəsi yaradır və ürək ritminin pozulmasına səbəb olur. Həkimlər həmin əlaqəni aradan qaldıra bilsələr də, onun ilkin olaraq niyə yarandığı uzun müddət cavabsız qalan suallardan biri olub.  Kaliforniya Universitetinin San-Fransisko bölməsinin (UCSF) tədqiqatçılarının rəhbərlik etdiyi yeni araşdırma içməli suda rast gəlinən mümkün ekoloji amilə diqqət çəkir. Təbii litium səviyyəsi daha yüksək olan ərazilərdə yaşayan uşaqlarda Volf-Parkinson-Uayt sindromu (WPW) diaqnozunun qoyulma ehtimalı daha yüksək olub.

The Journal of Clinical Investigation jurnalında onlayn dərc edilən tədqiqat bu iki amil arasında əlaqə olduğunu göstərsə də, litiumun xəstəliyə səbəb olduğunu sübut etmir.

Əlavə elektrik yolları adlandırılan bu anormal əlaqələr adətən ailəsində belə xəstəlik tarixçəsi olmayan insanlarda da müşahidə olunur. Bu isə dölün inkişafı zamanı ətraf mühit amillərinin rol oynaya biləcəyini düşündürür.  Tədqiqatçıların diqqətini litiuma yönəltməsinin səbəblərindən biri hamiləlik dövründə dərman məqsədilə qəbul edilən yüksək dozalı litiumun anadangəlmə ürək qüsurları riskinin artması ilə əlaqələndirilməsidir. Bu qüsurlardan biri olan Ebşteyn anomaliyası nadir hallarda rast gəlinir və çox vaxt əlavə elektrik yolları ilə müşayiət olunur. Buna görə də alimlər içməli sudakı litiumun inkişaf edən ürəyə təsir göstərə biləcəyini araşdırıblar.

Tədqiqatçılar Kaliforniyada 2,3 milyondan çox uşağın sağlamlıq və suyun keyfiyyəti ilə bağlı məlumatlarını təhlil ediblər. Onlardan yalnız 686 nəfərində WPW sindromu qeydə alınıb.

Litium səviyyəsinə görə ən yüksək 25 faizlik qrupa daxil olan ərazilərdə yaşayan uşaqlarda bu sindromun diaqnoz ehtimalı litium səviyyəsi daha aşağı olan ərazilərdə yaşayanlarla müqayisədə 71 faiz yüksək olub.  Tədqiqat qrupu əsas nəticəni Nyu-Yorkda yaşayan təxminən 2 milyon uşaq üzərində də yoxlayıb. Burada da litiumun səviyyəsi milyardda 10 hissədən (10 ppb) çox olan ərazilərdə yaşayan uşaqlarda WPW diaqnozu ehtimalı daha yüksək olub. Kaliforniyada litium səviyyəsinin yüksək olması ürəkdöyünmə, huşunu itirmə və supraventrikulyar taxikardiya (SVT) halları ilə də əlaqələndirilib. SVT ürəyin yuxarı kameralarından qaynaqlanan və ürək döyüntüsünün sürətlənməsinə səbəb olan ritm pozuntusudur. Əlavə elektrik yolları SVT-nin ən geniş yayılmış səbəblərindən biridir.

WPW sindromu qəfil ölüm riskinin az da olsa artması ilə də əlaqəlidir. Bununla belə, əlavə elektrik yollarını kateter ablasiya adlanan minimal invaziv prosedurla müalicə etmək mümkündür. Bu üsulda anormal elektrik əlaqəsinə səbəb olan kiçik ürək toxuması sahəsi aradan qaldırılır.  UCSF-in Kardiologiya şöbəsində qulaqcıqların fibrilyasiyası üzrə professor və tədqiqatın baş müəllifi Qreqori Markus bildirib ki, həkimlər bu elektrik yollarını onilliklərdir tanıyır və müalicə edə bilirlər, lakin onların niyə yarandığı indiyədək aydın olmayıb.

Onun sözlərinə görə, yeni nəticələr dəyişdirilə bilən mümkün ekoloji amilə işarə etməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Bununla belə, litiumun bu yolların inkişafına həqiqətən təsir edib-etmədiyini müəyyənləşdirmək üçün əlavə araşdırmalara ehtiyac var. 

Tədqiqatda litiuma məruzqalma səviyyəsi uşaqların yaşadıqları ərazi üzrə hesablanıb. Alimlər hər bir uşağın və ya anasının nə qədər litium qəbul etdiyini müəyyən edə bilməyiblər. Bundan başqa, digər ekoloji və genetik amillər də müşahidə olunan əlaqəni izah edə bilər.  Litiumun xəstəliyin yaranmasında səbəbkar rol oynayıb-oynamadığını dəqiqləşdirmək üçün başqa əhali qrupları arasında araşdırmalar aparılmalı və xüsusilə hamiləlik dövründə fərdi təsir səviyyəsi daha dəqiq ölçülməlidir.

Markus vurğulayıb ki, əldə edilən nəticələr insanları, o cümlədən hamilə qadınları içməli suyun təhlükəsizliyi ilə bağlı narahat etməməlidir. Çünki araşdırmada iştirak edən uşaqlar arasında WPW sindromuna çox nadir hallarda rast gəlinib.  Litium yeraltı sularda təbii şəkildə mövcuddur və onun konsentrasiyası ərazilər üzrə əhəmiyyətli dərəcədə dəyişir. ABŞ-da və dünyanın digər bölgələrində içməli su mənbəyi kimi istifadə edilən yeraltı sularda da litiuma rast gəlinir. Bu isə tədqiqat nəticələrinin Kaliforniya və Nyu-Yorkdan kənarda ictimai sağlamlıq baxımından nə dərəcədə əhəmiyyətli ola biləcəyi sualını gündəmə gətirir.

Tədqiqatçılar bildirirlər ki, nəticələr gündəlik həyatda məruz qaldığımız adi ekoloji amillərin sağlamlığa təsirini anlamaq üçün ətraf mühit məlumatlarının toplanmasının vacibliyini göstərir.

Markusun sözlərinə görə, insanlar hər gün ətraf mühitdə mövcud olan müxtəlif maddələrlə, o cümlədən təbii mənşəli birləşmələrlə təmasda olurlar. Bu təsirləri nə qədər dəqiq ölçmək və sağlamlıq göstəriciləri ilə əlaqələndirmək mümkün olarsa, sağlamlığa təsir edən amilləri də bir o qədər yaxşı anlamaq olar. ABŞ-da içməli suda litiumun miqdarı hazırda ayrıca normativ qaydada tənzimlənmir. Bununla belə, ABŞ Ətraf Mühitin Mühafizəsi Agentliyi (EPA) tənzimlənməyən çirkləndiricilərin monitorinq proqramı çərçivəsində bu maddənin izlənməsini tələb edir. ABŞ Geoloji Xidməti də yeraltı sularda litiumun miqdarını ölçür.

Markus bildirib ki, növbəti mərhələdə litiumun özünün bu əlavə elektrik yollarının inkişafına təsir edib-etmədiyi, əgər təsir edirsə, hansı miqdarda və inkişafın hansı mərhələsində məruzqalmanın daha əhəmiyyətli olduğu müəyyənləşdirilməlidir.

Bunun üçün fərdi litium təsirini daha dəqiq ölçə bilən yeni tədqiqatların aparılması vacibdir.

mənbə: scitechdaily.com