Kannabis narahatlıq yaratdıqda beyində nə baş verir?

ABŞ-ın Şimal-Qərb Universitetinin alimləri kannabinoid tərkibli maddələr qəbul edildikdən sonra narahatlığın yaranmasında rol oynayan xüsusi neyron qrupunu müəyyən ediblər. Tədqiqat xüsusilə stresli və qorxulu vəziyyətlərdə kannabisin niyə bəzi insanlarda güclü narahatlıq yarada bildiyinə dair yeni məlumatlar ortaya qoyur. Kannabinoidlər kannabis bitkisindəki psixoaktiv maddələri, o cümlədən əsas psixoaktiv komponent olan tetrahidrokannabinolu (THC) özündə birləşdirən maddələr qrupudur. Tədqiqat zamanı alimlər siçanları təhlükə yaradan bir qoxuya məruz qoyublar. Tülkü sidiyindən əldə edilən bu qoxu yırtıcı təhlükəsini simulyasiya etmək üçün istifadə edilib. Qoxu təqdim edilməzdən əvvəl siçanlara ya plasebo, ya da sintetik kannabinoid preparatı verilib.

Kannabinoid qəbul edən siçanların daha çox donub qaldığı və yırtıcı qoxusunu araşdırmağa daha az vaxt sərf etdiyi müşahidə olunub. Alimlər bu narahatlıq davranışlarının beynin qorxu və stresin emalında mühüm rol oynayan mərkəzi amiqdala nahiyəsindəki somatostatin neyronları adlanan kiçik bir hüceyrə qrupunun aktivləşməsi ilə əlaqəli olduğunu müəyyən ediblər.

Tədqiqatçılar bu neyronların fəaliyyətini genetik üsulla zəiflədəndə isə kannabinoid verilmiş siçanların yırtıcı qoxusundan əvvəlki qədər yayınmadığı məlum olub. Tədqiqatın baş müəllifi, Şimal-Qərb Universitetinin Faynberq Tibb Məktəbinin psixiatriya və davranış elmləri kafedrasının rəhbəri doktor Sachin Patel bildirib ki, nəticələr kannabis istifadəsindən sonra əvvəlcə xoş olan vəziyyətin niyə qısa müddətdə narahatlıq və qorxuya çevrilə bildiyini izah etməyə kömək edə bilər.

Onun sözlərinə görə, xüsusilə yüksək miqdarda kannabis qəbul edildikdə və ya insan stresli, qorxulu mühitə düşdükdə bu təsirlər daha qabarıq şəkildə ortaya çıxa bilər.

Tədqiqatın nəticələri Nature Communications jurnalında dərc olunub.

Bundan əlavə, beyin toxuması üzərində aparılan təcrübələr zamanı kannabinoidlərin neyronlar arasındakı qarşılıqlı əlaqəyə necə təsir etdiyi araşdırılıb. Nəticələr göstərib ki, preparat beynin somatostatin neyronlarının fəaliyyətini təbii şəkildə məhdudlaşdıran mexanizmi zəiflədir. Bunun nəticəsində həmin neyronlar daha aktiv vəziyyətə keçir. Patelin sözlərinə görə, kannabinoidlərin yüksək dozaları ilə ətraf mühitdəki stres birlikdə təsir göstərərək mərkəzi amiqdaladakı bu “əyləci” daha güclü şəkildə aradan qaldıra bilər. Nəticədə isə həddindən artıq narahatlıq yaranır.

ABŞ-da son illərdə kannabis istifadəsi artıb və preparatın mənfi təsirləri ilə əlaqəli təcili tibbi yardım müraciətlərinin sayı da yüksəlib. Əvvəlki tədqiqatlar isə kannabis istifadəsi ilə uzunmüddətli perspektivdə narahatlıq riskinin artması arasında əlaqə olduğunu göstərib. Eyni zamanda, narahatlıq və əhval-ruhiyyə pozuntularının dünya üzrə artdığı bildirilir.

Alimlər hesab edirlər ki, kannabisin beyinə və psixoaktiv təsirlərə səbəb olan mexanizmlərə necə təsir etdiyini daha yaxşı anlamaq onun bəzi insanlarda yaratdığı mənfi nəticələrin qarşısını almaq və ya onları azaltmaq üçün yeni üsulların hazırlanmasına kömək edə bilər. Patel həmçinin qeyd edib ki, əldə olunan nəticələr yalnız kannabisin yaratdığı narahatlıqla məhdudlaşmaya bilər. Mərkəzi amiqdaladakı somatostatin neyronlarının fəaliyyətinin zəiflədilməsi gələcəkdə müxtəlif narahatlıq əlamətlərinin azaldılması üçün mümkün mexanizmlərdən biri kimi araşdırıla bilər.

Beləliklə, tədqiqat kannabisin yaratdığı narahatlığın sadəcə psixoloji reaksiya olmadığını, beyində qorxu və stresin emalında iştirak edən konkret neyron şəbəkələrinin fəaliyyətindəki dəyişikliklərlə də əlaqəli ola biləcəyini göstərir.

mənbə: medicalxpress.com