Araşdırma göstərib ki, kişilər və qadınlar arasında xərçəng göstəricilərindəki fərqin səbəbləri ölkədən ölkəyə dəyişir. Çində bu fərqin böyük hissəsi həyat tərzi və sağlamlıqla bağlı dəyişdirilə bilən amillərlə izah olunduğu halda, Böyük Britaniyada həmin amillərin təsiri daha məhdud olub. Kişilər cinsə xas olmayan xərçəng növləri də daxil olmaqla, bir çox xərçəng xəstəliyi ilə qadınlardan daha çox qarşılaşırlar. Bu tendensiya dünyanın müxtəlif ölkələrində müşahidə olunsa da, kişilərlə qadınlar arasındakı bu fərqin dəqiq səbəbləri hələ tam aydın deyil.
JAMA Oncology jurnalında dərc olunan yeni araşdırmada alimlər xərçəng göstəricilərindəki bu fərqin nə qədərinin bioloji xüsusiyyətlərlə, nə qədərinin isə dəyişdirilə bilən həyat tərzi və sağlamlıq amilləri ilə bağlı olduğunu araşdırıblar.
Tədqiqat zamanı Çin və Böyük Britaniyanın məlumatlarından istifadə edilib. Çin üzrə araşdırmaya Şanxayda yaşayan 134 742 yetkin şəxs daxil edilib. Bu məlumatlar qadınlar və kişilər üzrə aparılan iki uzunmüddətli tədqiqatın nəticələrinin birləşdirilməsi əsasında əldə olunub. Böyük Britaniyada isə UK Biobank məlumat bazasından 22 tibb mərkəzində iştirak edən 455 024 kişi və qadının məlumatları təhlil edilib. Tədqiqatçılar hər iki məlumat bazasında həm kişilərdə, həm də qadınlarda rast gəlinən 34 xərçəng növünü araşdırıb və 11 dəyişdirilə bilən risk faktorunun xəstəliyin göstəricilərindəki gender fərqinə təsirini qiymətləndiriblər. Nəticələr göstərib ki, Çində araşdırılan 11 risk faktoru, o cümlədən qidalanma və metabolik xəstəliklər, kişilər və qadınlar arasındakı xərçəng göstəricisi fərqinin 84,4 faizini izah edib. Böyük Britaniyada isə həmin amillər fərqin yalnız 26,2 faizini açıqlayıb. Beləliklə, Britaniyada fərqin təxminən 74 faizi araşdırmada nəzərə alınan həyat tərzi və sağlamlıq amilləri ilə izah olunmayıb.
Kişilərdə cinsə xas olmayan xərçəng xəstəliklərinin daha çox müşahidə olunmasının səbəbləri müxtəlif ola bilər. Genetik xüsusiyyətlər, cinsi hormonlar və immun sistemindəki fərqlər kişilərlə qadınların xərçəngə həssaslığını dəyişə bilər.
Bununla yanaşı, siqaret və alkoqol istifadəsi, qidalanma xüsusiyyətləri, piylənmə, diabet və digər metabolik xəstəliklər də xərçəng riskinə təsir edən amillər sırasındadır.
Tədqiqatçılar bu amillərin hər birinin xərçəng göstəricilərindəki fərqə nə qədər təsir etdiyini müəyyənləşdirmək üçün iştirakçıları 10 ildən çox müddət ərzində izləyiblər. Xərçəng hallarının müəyyənləşdirilməsi üçün 2020–2021-ci illərə qədər milli və regional xərçəng registrlərinin məlumatlarından istifadə olunub.
Çində kişilər və qadınlar arasındakı xərçəng göstəricisi fərqinin böyük hissəsi həyat tərzi ilə bağlı amillərlə əlaqələndirilib. Tədqiqat müəlliflərinin hesablamasına görə, Şanxayda fərqin yalnız təxminən 15 faizi izah olunmayan və ya bioloji amillərin payına düşüb. Çində siqaret istifadəsi əsas amil olub. Bu faktor kişilər və qadınlar arasındakı xərçəng göstəricisi fərqinin təxminən 52 faizi ilə əlaqələndirilib. Ağır alkoqol istifadəsinin payı isə 15,1 faiz təşkil edib. Araşdırmaya görə, Şanxayda bu iki vərdiş əsasən kişilər arasında daha geniş yayıldığından, xərçəng göstəricilərində gender fərqinin yaranmasına ciddi təsir göstərib. Bundan əlavə, xroniki qaraciyər xəstəlikləri və meyvənin az istehlak edilməsi də bu fərqə töhfə verən amillər arasında olub.
Böyük Britaniyada isə vəziyyət fərqli olub. Burada kişilər və qadınlar arasında siqaret və alkoqol istifadəsi baxımından fərq daha az olduğundan, metabolik sağlamlıqla bağlı amillər əsas dəyişdirilə bilən risk faktorları kimi önə çıxıb. Piylənmə ən böyük töhfəyə malik amil olub, lakin onun payı xərçəng göstəricilərindəki fərqin 8 faizindən azını təşkil edib. Bunun ardınca siqaret istifadəsi 6,26 faiz, 2-ci tip diabet isə 3,51 faiz ilə əlaqələndirilib.
Araşdırmanın nəticələri göstərir ki, kişilər və qadınlar arasındakı xərçəng fərqini yalnız bioloji xüsusiyyətlərlə izah etmək mümkün deyil. Bu fərqin formalaşmasında həyat tərzi və əhalinin ümumi sağlamlıq vəziyyəti mühüm rol oynaya bilər. Bununla belə, həmin amillərin təsiri ölkədən ölkəyə əhəmiyyətli dərəcədə dəyişir.
Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, xərçəngin qarşısının alınmasına yönələn strategiyalar hər bir ölkənin və əhalinin xüsusiyyətləri nəzərə alınmaqla hazırlanmalıdır.
Qalan fərqin səbəblərini daha yaxşı anlamaq üçün isə gələcək araşdırmalarda ətraf mühitin təsiri və kişilər və qadınlar arasındakı bioloji fərqlər də daxil olmaqla digər amillərin öyrənilməsi vacibdir.
mənbə: medicalxpress.comhttps://medicalxpress.com/news/2026-09-men-higher-cancer-country.html
Şərhlər
Hələ təsdiqlənmiş şərh yoxdur.
Şərh yazın
Şərh yazmaq üçün hesabınıza daxil olun və e-poçtunuzu təsdiqləyin.