Məşq beynə tapşırıqları ayırmağa və çoxsaylı işləri daha səmərəli yerinə yetirməyə kömək edir

İnsan beyninin eyni anda bir neçə işi yerinə yetirməyə çalışarkən tez-tez “yüklənməsi”, diqqətin dağılması və tapşırıqlar arasında qarışıqlıq yaranması geniş yayılmış haldır. Lakin Honq-Konq Şəhər Universitetinin (CityUHK) yeni araşdırması göstərir ki, beyin mütəmadi məşq sayəsində öz sinir resurslarını yenidən təşkil edə və çoxsaylı tapşırıqları daha səmərəli idarə edə bilər.

“Neuron” jurnalında dərc olunan araşdırmada alimlər çoxsaylı tapşırıqlar zamanı beyində yaranan müdaxilənin səbəblərini və məşqdən sonra bu problemin necə azaldığını araşdırıblar.

İlk mərhələdə beyində “qarışıqlıq” yaranır

Tədqiqatçılar siçan modelindən istifadə edərək onların eyni vaxtda iki fərqli tapşırığı yerinə yetirməsi zamanı beynin ikinci motor korteksini (M2) müşahidə ediblər.

Təcrübələrin ilkin mərhələsində müxtəlif tapşırıqlara cavabdeh olan neyron qrupları eyni resurslardan istifadə etməyə çalışıb. Bu zaman sinir siqnalları bir-birinə müdaxilə edib və nəticədə heyvanların hər iki tapşırığı yerinə yetirməsində çətinlik yaranıb.

Lakin əsas maraqlı nəticə məşq prosesində ortaya çıxıb.

Məşq etdikcə beyin özünü yenidən təşkil edir

Siçanlar eyni tapşırıqları davamlı şəkildə təkrarladıqca onların beyni tədricən dəyişməyə başlayıb. M2 korteksi müxtəlif tapşırıqlar üçün daha çox ixtisaslaşmış neyronlardan istifadə edib və həmin tapşırıqların beyindəki təsvirlərini bir-birindən ayırıb.

Beləliklə, əvvəlcə eyni “sinir yollarından” istifadə edən tapşırıqlar zaman keçdikcə daha ayrı şəkildə emal olunmağa başlayıb. Bu isə onların bir-birinə müdaxiləsini azaldıb və ümumi performansı yüksəldib.

Professor Yung Wing-ho bu prosesi böyük şəhərdəki yol sisteminə bənzədib. Onun sözlərinə görə, insan eyni anda iki işi görməyə çalışanda bütün məlumatların eyni “yollardan” keçməsi tıxac yaradır. Məşq etdikcə beyin hər bir tapşırıq üçün ayrıca “yollar” formalaşdırır və məlumatların hərəkəti daha səmərəli olur.

Bu proses beynin neyroplastikliyinin, yəni təcrübə əsasında sinir əlaqələrini və fəaliyyətini dəyişmək qabiliyyətinin mühüm nümunəsidir.

Süni intellekt modelləri də eyni mexanizmi göstərdi

Tədqiqat yalnız bioloji təcrübələrlə məhdudlaşmayıb. Alimlər həmçinin rekurrent neyron şəbəkələrindən istifadə edərək beynin bu fəaliyyət mexanizmini modelləşdiriblər.

Süni neyron şəbəkə modelləri də müxtəlif tapşırıqların ayrı-ayrılıqda təşkil edilməsinin öyrənmə prosesini sürətləndirə bildiyini göstərib. Bu nəticə beynin çoxsaylı tapşırıqları necə öyrəndiyini anlamaqla yanaşı, süni intellekt sistemlərinin hazırlanması üçün də maraqlı imkanlar yaradır.

Nəticələr harada istifadə oluna bilər?

Alimlərin fikrincə, bu araşdırmanın nəticələri yalnız multitasking qabiliyyətinin öyrənilməsi ilə məhdudlaşmır. Beynin təcrübə nəticəsində özünü yenidən təşkil etmə mexanizmini daha yaxşı başa düşmək təhsil və öyrənmə strategiyalarının təkmilləşdirilməsinə kömək edə bilər.

Məsələn, müxtəlif bacarıqların eyni vaxtda öyrədilməsi zamanı məşqin necə təşkil edilməsinin daha effektiv nəticə verdiyi müəyyənləşdirilə bilər. Eyni mexanizmlər gələcəkdə nevroloji xəstəliklərdən sonra reabilitasiya proqramlarının hazırlanmasında da istifadə oluna bilər.

Tədqiqatçılar bundan sonra beynin müxtəlif tapşırıqlar arasında koordinasiyanı necə qurduğunu və bu prosesin insanlarda necə işlədiyini daha ətraflı araşdırmağı planlaşdırırlar.

mənbə: medicalxpress.com