Skripkada cəmi bir dərs beynin fəaliyyətindəki dəyişikliklərə səbəb olur

Nottingem Universitetinin araşdırması musiqi alətində ifa etməyi öyrənərkən beyində baş verən dəyişiklikləri üzə çıxarıb.

Yeni araşdırma göstərib ki, insan skripkada ifa etməyi öyrənərkən beynin fəaliyyətində nəzərəçarpacaq dəyişikliklər baş verir. Daşına bilən beyin görüntüləmə texnologiyasından istifadə edilməklə aparılan tədqiqat zamanı alimlər musiqi alətində ifa etməyə imkan verən beyin fəaliyyəti nümunələrini və cəmi bir dərsdən sonra bu nümunələrin necə dəyişdiyini müəyyən ediblər.

Nottingem Universitetinin rəhbərliyi ilə aparılan araşdırmanın nəticələri Imaging Neuroscience elmi jurnalında dərc olunub.

İndiyədək bu sahədə ilk olan tədqiqatı həyata keçirmək üçün alimlər Nottingem Universitetində hazırlanmış optik nasoslu maqnit-ensefaloqrafiya (OPM-MEG) texnologiyasından istifadə ediblər. Yüngül dəbilqəyə inteqrasiya edilmiş bu sistemin idarəetmə bloku bel çantasında yerləşdirilir. Texnologiya insan gündəlik fəaliyyətə bənzər tapşırıqları yerinə yetirərkən beynin elektrik siqnallarını ölçməyə və onun fəaliyyətini öyrənməyə imkan verir. Tədqiqatçılar neyron qruplarının elektrik fəaliyyətində ritmik dəyişiklikləri əks etdirən beyin dalğalarını ölçüb və skripkada ifa zamanı bu dalğaların necə dəyişdiyini araşdırıblar.  Bu ritmik dəyişikliklərin, xüsusilə də “beta” tezlik diapazonundakı dalğaların mümkün funksiyalarından biri insanın hərəkətlərinin gözlənilən nəticə ilə üst-üstə düşüb-düşmədiyi barədə beyinə məlumat ötürməkdir.  Nottingem Universitetinin Fizika və Astronomiya fakültəsinin doktorantı Co Qibson bildirib ki, beyin insanın hərəkətlərinin nəticələrini əvvəlcədən proqnozlaşdırır. Məsələn, skripkada ifa edən zaman beyin hansı səsin yaranacağını gözləyir. İfa edilən not gözlənilən səslə üst-üstə düşərsə, beyin nəticənin proqnoza uyğun olduğunu müəyyən edir. Gözlənilməyən not səsləndikdə isə nəticənin proqnozdan fərqləndiyi barədə məlumat alır.  Onun sözlərinə görə, təcrübə zamanı alimlər musiqi alətində ifa davam edərkən bu siqnalları real vaxt rejimində ölçə biliblər.

Araşdırma zamanı həmçinin müəyyən edilib ki, skripka dərsindən əvvəl və sonra beta dalğalarında daha böyük dəyişiklik müşahidə olunan iştirakçılar ifa bacarıqlarını da daha çox inkişaf etdiriblər. Tədqiqatın aparılması üçün alimlər Nottingemdə fəaliyyət göstərən skripka ifaçısı və ustası Alan Kirbinin köməyindən yararlanıblar. İstifadə olunan skripkanın bütün metal hissələrdən təmizlənməsi tələb olunub. Bunun səbəbi OPM-MEG cihazının beynin elektrik fəaliyyəti nəticəsində yaranan olduqca zəif maqnit sahələrini ölçməsidir. Metal hissələr ölçmələrə mane ola bilər. Kirbi adi skripka əldə edərək onun metal hissələrini özünün hazırladığı qeyri-metal elementlərlə əvəz edib. Nəticədə tamamilə ağacdan hazırlanmış və barokko dövrünə xas tezliklərdə işləyən skripka ortaya çıxıb. Kirbi bildirib ki, skripka hazırlamaq sənətinin və beyin skanerinin əsasını təşkil edən kvant fizikasının bir araya gətirilməsi onun üçün maraqlı təcrübə olub. O, dərslərin insanların beynində yaratdığı təsirləri müşahidə etməyin də xüsusi təcrübə olduğunu vurğulayıb.

Tədqiqatda skripkada ifa etmək təcrübəsi olmayan 22 nəfər iştirak edib. Onların beyin fəaliyyəti iki ayrı skan sessiyası zamanı OPM-MEG texnologiyası vasitəsilə qeydə alınıb. Təcrübənin ilk mərhələsində iştirakçılara Alan Kirbinin “Twinkle, Twinkle, Little Star” mahnısını skripkada ifa etdiyi video göstərilib. Daha sonra iştirakçılar həmin melodiyanı özləri ifa etməyə çalışarkən beyin fəaliyyətləri ölçülüb. İlk sessiyadan sonra iştirakçılar Kirbinin keçirdiyi skripka dərsində iştirak ediblər. Dərs başa çatdıqdan sonra eyni prosedurla ikinci skan sessiyası keçirilib. İştirakçılar yenidən həmin melodiyanı ifa etməyə çalışıb, bu zaman beyin fəaliyyətləri təkrar ölçülüb.  Beləliklə, alimlər bir dərsdən əvvəl və sonra beyində baş verən dəyişiklikləri, eləcə də bu dəyişikliklərlə ifa bacarığının inkişafı arasındakı əlaqəni müqayisə etmək imkanı əldə ediblər.

Nottingem Universitetində OPM-MEG texnologiyasının hazırlanmasına 10 ildən artıqdır rəhbərlik edən professor Metyu Bruks bildirib ki, bu tədqiqat uzun illər ərzində aparılan işin nəticəsidir. Onun sözlərinə görə, araşdırmanın həyata keçirilməsi beyin fəaliyyətinin ölçülməsi üçün fizika biliklərini, daşına bilən və rahat skanerin hazırlanması üçün mühəndislik həllərini, siqnalların modelləşdirilməsi üçün riyazi yanaşmaları, eləcə də skripka ifaçılığı və hazırlanması üzrə təcrübəni bir araya gətirib.

Professor qeyd edib ki, əldə olunan nəticələr motor öyrənmə prosesinin daha dərindən anlaşılmasına imkan yaradır. Tədqiqat zamanı ölçülən bəzi təsirlərin demensiya kimi xəstəliklər zamanı da dəyişə bilməsi xüsusi maraq doğurur.

Bruksun fikrincə, bu tip araşdırmalar gələcəkdə həm sağlam beynin fəaliyyətinin, həm də müxtəlif xəstəliklərin daha yaxşı anlaşılmasına töhfə verə bilər.

mənbə: medicalxpress.com