Yuxular və sərbəst düşüncələr psixi sağlamlıq haqqında ipucları verə bilər

Yuxuların və insanın diqqətini konkret bir mövzuya yönəltmədən düşüncələrə dalmasının təhlili psixi sağlamlıq vəziyyəti haqqında müəyyən məlumatlar əldə etməyə kömək edə bilər. Yeni araşdırmaya görə, insanların yuxularını və sərbəst düşüncələrini təsvir edərkən istifadə etdikləri sözlər, eləcə də bu sözlərin mətn daxilində əlaqələnmə xüsusiyyətləri depressiya və narahatlıq əlamətləri barədə ipucları verə bilər.  “Medical Xpress” xəbər verir ki, Kembric Universiteti, Stenford Universiteti, Turku Universiteti və digər elmi müəssisələrin tədqiqatçıları bu nəticəyə gəliblər.

Tədqiqatın müəllifləri qeyd ediblər ki, yuxular və insanın oyaq olduğu zaman sərbəst şəkildə düşüncələrə dalması fərdi xüsusiyyətləri və psixi sağlamlıq vəziyyətini əks etdirə bilər. Alimlər 176 nəfərin yuxuları və sərbəst düşüncələri haqqında məlumatlardan istifadə edərək bu təcrübələrin dil xüsusiyyətlərini araşdırıblar. Tədqiqatçılar əvvəlki araşdırma çərçivəsində toplanmış 3053 yuxu və sərbəst düşüncə hesabatını təhlil ediblər. Böyük Britaniya və Avstraliyada yaşayan iştirakçılar bu məlumatları onlayn platforma vasitəsilə təqdim ediblər.

Alimlər mətnləri təhlil etmək üçün qraf nəzəriyyəsindən istifadə ediblər. Bu yanaşmada ayrı-ayrı sözlər şəbəkənin elementləri kimi götürülür, mətnlərdə bir-birinin yanında işlənən sözlər isə əlaqələrlə birləşdirilir. Beləliklə, tədqiqatçılar yalnız iştirakçıların nədən bəhs etdiklərinə deyil, həm də sözlərdən necə istifadə etdiklərinə və onların bir-biri ilə necə əlaqələndiyinə diqqət yetiriblər.  Nəticələr göstərib ki, yuxuların təsvir olunduğu mətnlər daha mürəkkəb quruluşa malikdir. Sərbəst düşüncələri təsvir edən hesabatlarda isə söz təkrarları daha az, mətnlər nisbətən uzun və geniş olur. Bu mətnlərin strukturunda mühüm keçid nöqtələri də müşahidə edilir.

Tədqiqat müəlliflərinin fikrincə, yuxuların təsviri daha uzun müddət ərzində baş verən hadisələrin yaddaşdan bərpasına əsaslandığı üçün həmin mətnlərdə söz təkrarları, bir-biri ilə sıx əlaqəli söz qrupları və mətnin ümumi strukturunda inteqrasiya daha çox müşahidə olunur. Bu xüsusiyyətlər yuxu hesabatlarının müəyyən mənada “kiçik dünya” şəbəkəsi quruluşuna uyğun gəldiyini göstərir.  Əvvəlki tədqiqat zamanı iştirakçılardan iki həftə ərzində öz təcrübələri haqqında hesabatlar təqdim etmələri istənilib. Eyni şəxslərdən bir neçə dəfə alınmış məlumatların müqayisəsi alimlərə onların söz seçimində və hadisələri nəql etmə tərzində təkrarlanan xüsusiyyətləri müəyyənləşdirməyə imkan verib. Tədqiqatçılar bildiriblər ki, yuxular və sərbəst düşüncələr haqqında hesabatların quruluşunda hər bir şəxsə xas xüsusiyyətlər mövcuddur. Bu isə dil təhlilinin fərdi fərqləri müəyyənləşdirmək üçün faydalı ola biləcəyini göstərir.

Araşdırmada xüsusi diqqət yetirilən göstəricilərdən biri sözlərin mərkəzilik dərəcəsi olub. Bu göstərici mətn daxilində sözlərin digər sözlərlə nə dərəcədə sıx əlaqəli olduğunu müəyyənləşdirməyə imkan verir. Tədqiqatda yüksək əlaqəlilik və daha az söz müxtəlifliyi ilə bağlı xüsusiyyətlər də qiymətləndirilib.

Alimlər müəyyən ediblər ki, yuxular haqqında hesabatlarda sözlərin mərkəzilik göstəricisi depressiya əlamətlərini, sərbəst düşüncələrə dair hesabatlarda isə eyni göstərici narahatlıq əlamətlərini proqnozlaşdırmağa kömək edə bilər.

Tədqiqat müəlliflərinin qənaətinə görə, bu yanaşma fərdlər arasındakı fərqlərə həssasdır və iki fərqli şüur vəziyyətinə — yuxulara və sərbəst düşüncələrə — aid mətnləri kəmiyyət göstəriciləri əsasında bir-birindən fərqləndirməyə imkan verir. Bundan başqa, üsul real həyat şəraitində təbii şəkildə yaranan böyük həcmli mətn məlumatlarının nisbətən az xərc tələb edən təhlili üçün perspektivli hesab olunur.  Bununla belə, tədqiqatda müəyyən edilmiş əlaqələr yuxuların və ya sərbəst düşüncələrin psixi sağlamlıq problemlərinə səbəb olduğunu sübut etmir. Eyni zamanda, bu nəticələr həmin mətnlərin təhlili əsasında psixi pozuntuların diaqnozunu qoymağın mümkün olduğunu da göstərmir.

Alimlər hesab edirlər ki, gələcək tədqiqatlar yuxuların və sərbəst düşüncələrin dil xüsusiyyətlərinin psixoloji vəziyyətin qiymətləndirilməsində, diaqnostika və müalicə proseslərində nə dərəcədə faydalı ola biləcəyini daha ətraflı araşdıra bilər.

mənbə: medicalxpress.com