Alimlər narkolepsiyada gülüşün qəfil əzələ zəifliyinə necə səbəb olduğunu müəyyən ediblər

ABŞ-nin Harvard Tibb Məktəbinin alimləri narkolepsiya xəstələrində gülüş və digər müsbət emosiyaların qəfil əzələ zəifliyi tutmalarına necə səbəb olduğunu araşdırıblar. Tədqiqatın nəticələri göstərir ki, sosial ünsiyyət zamanı ifraz olunan oksitosin hormonu bu prosesdə mühüm rol oynaya bilər.

Araşdırmanın nəticələri "Nature Neuroscience" jurnalında dərc olunub.

Narkolepsiya yuxu və oyaqlıq dövrlərinin tənzimlənməsinin pozulması ilə xarakterizə olunan xroniki nevroloji xəstəlikdir. Bu xəstəliyi olan insanlar gün ərzində güclü yuxululuq hissi keçirir, bəzi hallarda isə tam şüurlu olduqları halda qəfil və müvəqqəti əzələ tonusunu itirirlər. Katapleksiya adlandırılan bu hal adətən gülüş, sevinc, həyəcan və digər müsbət emosiyalar zamanı baş verir.

Tədqiqatın rəhbərlərindən Kerri Mahoninin sözlərinə görə, narkolepsiyadan əziyyət çəkən insanlar uzun illərdir ki, katapleksiya tutmalarının daha çox gülərkən və ya ailə üzvləri və dostları ilə xoş vaxt keçirərkən yarandığını bildirirlər. Lakin bunun səbəbi indiyədək tam aydın deyildi.

Bu sualı cavablandırmaq üçün alimlər oreksin adlı neyropeptidi olmayan laboratoriya siçanları üzərində tədqiqat aparıblar. Məhz bu siçanlar narkolepsiyalı insanlarda müşahidə olunan əlamətlərə bənzər simptomlar göstərirlər.

Tədqiqat zamanı siçanların sosial davranışları müşahidə edilib, həmçinin onların beynində oksitosinin reseptorlarına təsir göstərən maddələrdən istifadə olunub. Nəticələr göstərib ki, oksitosin reseptorlarının aktivləşdirilməsi katapleksiya tutmalarının sayını artırır. Reseptorlar əvvəlcədən bloklandıqda isə bu artım müşahidə olunmur.

Alimlər daha sonra oksitosin ifraz edən və bu hormona reaksiya verən neyronların fəaliyyətini dəyişdirərək onların katapleksiyanın yaranmasında iştirak edən beyin şəbəkəsi ilə əlaqəsini araşdırıblar. Məlum olub ki, sosial ünsiyyət nəticəsində yaranan katapleksiya ilə mükafatlandırıcı emosiyalar zamanı baş verən katapleksiya eyni sinir şəbəkələri vasitəsilə formalaşır.

Tədqiqat müəlliflərinin fikrincə, nəticələr müxtəlif müsbət emosiyaların sonda eyni sinir mexanizmini aktivləşdirərək katapleksiya tutmalarına səbəb ola biləcəyini göstərir.

Araşdırma yalnız heyvan modeli üzərində aparıldığından, alimlər oxşar mexanizmlərin insan beynində də təsdiqlənməsi üçün əlavə tədqiqatlara ehtiyac olduğunu bildirirlər. Onların sözlərinə görə, gələcək araşdırmalar sosial ünsiyyət nəticəsində yaranan katapleksiyanın qarşısının alınmasına yönəlmiş yeni müalicə üsullarının hazırlanmasına kömək edə bilər.

Tədqiqatçılar növbəti mərhələdə oksitosinə həssas neyronların gen ifadəsini öyrənməyi, həmçinin hormonun stress və narahatlığı azaltmaqla müsbət emosiyaların katapleksiyanı daha asan tetikləyib-tetikləmədiyini araşdırmağı planlaşdırırlar.

mənbə: medicalxpress.com